VALCARDERAKO HILOBIAREN MEMORIAGUN
Erribera
Biktimak: 53
Data: 1936
Sarbide publikoa: erabilgarria

Bardeako toki horretara 1936ko abuztuaren 23an 53 preso eraman zituzten Iruñeko Presondegi Probintzialetik, itxuraz aske uzteko. Preso gehienek Iruñean zuten jatorria eta hiriko taldeko errepublikano nagusiko kide ziren. Baina eraildako presoen artean baziren beste herri batzuetakoak ere, Auritzekoak, Larragakoak, Obanoskoak eta Alesbeskoak. Haietako bakar batek lortu zuen borreroengandik ihes egitea, Honorino Artetak alegia. Ikerketa historikoek ateratzearen izaera sinbolikoa jarri dute agerian; altxamendu militarrean inplikaturik egon ziren indarren bategitea lortu nahi izan zuen prozesio erlijioso handi bat egin zen...

Valcarderako hilobia 1959an ireki zen, ahaideei horren berri eman gabe eta beraien baimenik gabe, gorpuzkiak Erorien Haranera eramateko helburuarekin. Halaber, hara eraman zituzten Nafarroako beste herri batzuetako pertsona erailen gorpuzkiak. Franco hil eta gero, ahaideak antolatu egin ziren beraienak ziren gorpuzkiak eskatzeko, eta, 1979an, Nafarroara eramateko baimena lortu zuten. Halere, oraindik ez da jakin itzuleran non hobiratu zituzten azkenean eta horrek errepresaliatu talde hau bortxazko desagerpenen ondorioen ikur bihurtu du. 

2019an Nafarroako Memoria Historikoaren Leku izendatu zuten, 29/2018 Foru Legeari esker.

Historia

Cadreitan dagoen Valcardera deituriko corraliza honetan, Iruñeako Espetxe Probintzialetik ateratako 53 preso eraman eta hil zituzten, ustezko askatasun baten ondoren. Iruñean, Burgeten, Larragan, Obanosen, Alesbesen… zuten jatorria eta bakarrik Honorino Arteta bizirik atera zen hankan tiro bat jaso ondoren. Aragoi ibaian gora joan zen, Piriniotara eta hortik Frantziara iritsiko zela jakinda. Maulera iritsi zen non artzain batzuek lagundu zuten zauritua zegoelako. Berreskuratu ondoren, berriro muga gurutzatu zuen Kataluniatik eta gerra amaitzear zegoenean, berriro Frantziara itzuli zen, eta kontzentrazio-esparru batean sartu zuten. Ez zen Nafarrora bueltatu 1978ra arte.

 

Irisgarritasuna

Bideoa zeinatuta, azpititulatuta eta mintzatua

PDF irisgarria Irakurketa Errezean